De methode

De kaart

De gebruikte stadsplattegrond werd in 1562 als kopergravure gemaakt door Marcus Gerards. De tien kaartbladen samen zijn 1,77 op 1 meter groot. Dankzij het vogelperspectief en de vrij grote schaal bevat de kaart onvoorstelbaar veel details. De plattegrond heeft weliswaar een aantal vervormingen: straten zijn vaak te breed en markante gebouwen in verhouding te groot weergegeven. Toch is het plan bijzonder waardevol dankzij Marcus Gerards' grote oog voor detail. Monumenten als het belfort, de Poortersloge of de Onze-Lieve-Vrouwekerk zijn volledig correct getekend met alle daarbij horende details. Ook waterputten zijn op de juiste plaats getekend. De kaart is dus zonder twijfel een waardevolle historische bron.

De rijkdom van de Marcus Gerards' kaart ligt echter vooral in de duizenden details. Van vele kaartelementen - zoals kleinere huizen en bomen - is niet met zekerheid geweten of ze volledig correct zijn afgebeeld. Maar ze geven wel een symbolische indicatie van het type huizen of van de aanwezigheid van bomen op een bepaalde plaats. Ondanks enkele visuele vervormingen en kleine onnauwkeurigheden geeft de kaart een schitterend beeld van hoe het 16de-eeuwse Brugge en haar directe omgeving er moeten hebben uitgezien.

De schrijfwijze van Marcus' familienaam doet al heel lang stof opwaaien. Verschillende varianten van zijn naam komen geregeld voor. Bij MAGIS kozen we voor 'Gerards', maar ook 'Gheeraerts' wordt vaak gebruikt. Het gaat hier dus telkens over één en dezelfde persoon.



Referenties:
*SCHOUTEET (A.), Marcus Gerards: zestiende-eeuws schilder en graveur, Brugge, Koninklijke Gidsenbond van Brugge en West-Vlaanderen, 1985, 86 p.
*RYCKAERT (M.), Historische Stedenatlas van België: Brugge, Brussel, Gemeentekrediet van België, 1991.
*DEWILDE (B.), “Het sociaal kapitaal van Marcus Gerards”, in: Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis te Brugge, 146 (2), 2009, pp. 309-346.



De methode

Voor de digitale ontleding van de kaart werd beroep gedaan op een recent ontwikkelde methode, de Digitale Thematische Deconstructie (DTD). Een kwaliteitsvolle scan van de kaart werd via het open source-programma Quantum GIS volledig opgedeeld in verschillende objecten. Van elk detail - elk huis, elke boom, elke waterput, enzovoort - werd handmatig de contour getekend in een laag die bovenop de originele kaart ligt. Elk kaartelement werd op die manier nagetekend, kreeg een uniek nummer en tegelijkertijd een bepaalde typologie. Deze typologie is enkel en alleen gebaseerd op de visuele weergave. Interpretatie werd zo veel mogelijk vermeden opdat de kaart op een objectieve manier kon worden ontleed.

De kaart werd dus volledig opgesplitst zoals Marcus Gerards ze zelf heeft getekend. Reien, grachten en poelen komen terecht onder de typologie 'water'; straten, pleinen en bruggen onder de typologie 'wegennet'. De kaart zelf bleef dus intact, maar elk kaartelement werd afzonderlijk aanklikbaar en typologisch hergroepeerbaar gemaakt.






Referenties:
*VANNIEUWENHUYZE (B.), Brussel, de ontwikkeling van een middeleeuwse stedelijke ruimte, Gent, Universiteit Gent (onuitgegeven doctoraatsverhandeling), 2008. (Hier te raadplegen)
*VERNACKT (E.), De stedelijke gelaagdheid in de Brugse zestendelen Sint-Jan en Carmers in de zestiende eeuw aan de hand van het stadsplan van Marcus Gerards: digitale analyse met aandacht voor open ruimte in de stad, Gent, Universiteit Gent (onuitgegeven masterscriptie), 2011.

De databank

Elk kaartelement wordt via een uniek nummer in een databank opgenomen. Gestandaardiseerde informatie uit de wetenschappelijke literatuur en historische bronnen kan vervolgens rechtstreeks met de kaart verbonden worden. Bij dit proces zullen meerdere invoerders betrokken worden, waardoor een veelzijdige kijk op de Brugse geschiedenis zal ontstaan.
De mogelijkheid om verschillende records te groeperen in thema's en trefwoorden is een meerwaarde van deze databank. Onder het thema 'handel', bijvoorbeeld, zijn zowel handelshuizen, het beursplein als loskaaien terug te vinden . Net als bij de afzonderlijke elementen kunnen de thema's worden opgelicht in de kaart, waardoor de bezoeker in dit geval bijvoorbeeld een idee krijgt van de verspreiding van de handelsinfrastructuur over de stad. Bovendien kan de thematische databank eindeloos worden aangevuld.



Gegeorefereerd raster

Omwille van de vervormingen is het weinig zinvol om de volledige kaart te georefereren. Het resultaat daarvan zou een compleet vervormd kaartbeeld met een sterk verlies aan details opleveren. Daarom is er voor gekozen om onrechtstreeks te georefereren, via de tabel van de databank. Enkel die elementen waarvan we de ligging met zekerheid kunnen bepalen - nog bestaande gebouwen, kruispunten en bruggen - krijgen een geocode. De link naar Google Streetview wordt er ingevoerd en kan door de gebruiker gekopieerd worden in de adresbalk. Bij straten kan meteen doorgeklikt worden naar Google Streetview. Ook op de publiekswebsite kan meteen naar Streetview worden doorgeklikt.

Ondertussen wordt verder gezocht naar een mogelijkheid om elke polygoon op de gedigitaliseerde kaart automatisch een geocode toe te kunnen. Door allerhande technische moeilijkheden, de tijdsintensiviteit van het proces en de kostprijs werd dit tot nog toe niet uitgevoerd.

Terug naar Project
Versie 53, aangemaakt door Administrator op 2013-10-11 10:14, laatst bewerkt door Administrator op 2015-04-14 16:42.